worth

Krążowniki Pancerne

Krążowniki Pancerne

Czy słusznie można nazwać je końmi roboczymi flot, czy okrętami, które zawiodły pokładane w nich nadzieje?
Kiedy w latach 80 XIX wieku nastąpił skok technologiczny wielu konstruktorów okrętowych błędnie oceniło nowe możliwości materiałowe i technologiczne. Tak stało się w przypadku krążowników pancernych.
Gdy zakłady metalurgiczne zaczęły wytwarzać płyty pancerne Schneidera, Kruppa, Harveya, nowego typu dające przy dużo mniejszej grubości większą wytrzymałość na pociski, nastąpił prawdziwy przewrót w budownictwie okrętowym.
A gdy dołożono do tego nowe działa pozwalające na zwiększenie szybkostrzelności wielu konstruktorów i teoretyków morskich uwierzyło w nieograniczone możliwości nowego taniego okrętu.
Powstały nowe taktyki walki, które miały zapewnić sukces krążownikom pancernym z pancernikiem, wielu teoretyków uważało, że wieka ilość pocisków mniejszych kalibrów jest w stanie zatopić pancernik. Nie we wszystkich flotach początkowo tak uważano, francuska marynarka przystępują do budowy pierwszego okrętu tego typ, jaki wypłyną na morza miała inne zadania dla tych okrętów.
Zdając sobie sprawę z tego, że nie może zagrozić angielskiej flocie liniowej postanowiono zagrozić jej linią komunikacyjnym, budując okręty nowego typu, którym można było przeciwstawić tylko pancerniki, które nie były przystosowane do tego typu działań.
Pierwszym okrętem był francuski krążownik pancerny Dupny de Lome, okręt ten jest uważany za pełnowartościowy krążownik pancerny, oczywiście wcześniej były spotykane okręty o podobnych parametrach technicznych często uważane na krążowniki pancerne, ale w większości były to fregaty pancerne lub krążowniki pancernopokładowe.
Szybko w innych marynarkach zaczęły powstawać podobne okręty, wiadomo na wszystkie nowości musi być szybka odpowiedz, kto zostaje w tyle ten ginie.
W kilka lat po budowie pierwszych krążowników pancernych nastąpiły wydarzenia, które błędnie zinterpretowane przez admiralicje różnych krajów doprowadziły do błędnych koncepcji dotyczących użycia tych okrętów.
Po wybuchu wojny Chińsko-Japońskiej marynarka Japonii okazała się dużo słabsza od chińskiej, Japończycy nie posiadali jednostek zdolnych do zniszczenia chińskich pancerników Ting Yuen i Chen Yuen. By móc podjąć z nimi walkę zwrócono się do francuskiego konstruktora Emilea Bertina by zbudował tanie okręty do walki z chińskimi pancernikami. W ten sposób powstały krążowniki pancernopokładowe, okręty zbudowane w latach 1881-1884 miały zaskakujące parametry. Przy wyporności 4 200 ton uzbrojono je w jedno działo 320 mm francuskiej produkcji, oraz w 12 dział 120 mm i 4 wyrzutnie torpedowe z zapasem 20 torped.
Zbudowano 3 jednostki o nazwach Matsushima, Itsukushima i Hashidate. W wyniku bitwy flota chińska została pokonana, straciła 5 krążowników. Żaden z 320 mm pocisków nie zdołał przebić pancernej cytadeli pancerników mającej 356 mm, mimo że zostały zdemolowane nadbudówki i inne nieopancerzone części okrętów utrzymały się one na wodzie.
Europejskie marynarki wyciągnęły błędne wnioski z tej bitwy, uznały że zespół krążowników pancernych jest w stanie zatopić pancernik i wygrać bitwę. Zapomniano, że Japończycy walczyli z przestarzałymi okrętami mającymi niedoświadczone załogi. Pancerniki chińskie nie posiadały amunicji bojowej w wystarczającej ilości, mając zaledwie po kilka pocisków ciężko uszkodziły flagowy krążownik trafiony jednym pociskiem 305 mm.
W tym momencie nastąpił wyścig zbrojeń w klasie krążowników pancernych. Dla jasności postaram się to opisać państwami.

Francja

Zaraz za pierwszą jednostką przystąpiono w 1889 roku do budowy 4 następnych okrętów typu Amiral Charner , okręty te miały wyporność 4730 ton,
przy siłowni mającej moc 8 300 KM rozwijały prędkość 18,5 węzła, pancerz burtowy posiadały grubości 90 mm, a uzbrojone były w 2x194 mm, 6x138 mm, 4x65 mm, 4x47 mm, 6x37 mm i 4 w.torp 450 mm , 3 z tych okrętów dotrwały do I wojny światowej, będąc w rezerwie, jeden z nich zatonął w 1907 roku przy wybrzeżu Chin. W czasie I wojny od torped U-21 zatonął Amiral Charner.
Następnym typem krążownika pancernego był troszkę większy Pothuau, przy wyporności 5 374 ton był uzbrojony w 2x194 mm, 10x138 mm, 10x47 mm, 8x37 mm i 4 w.torp. 450 mm, wszystko to było chronione pancerzem 60 mm. Jak widać wzrasta ilość artylerii średniej kalibru 138 mm.
W roku 1896 widać już wpływ bitwy u ujścia Jalu, następuje wzrost wyporności nowo budowanego krążownika Jeanne d'Arc, szejściokominowy okręt wraz z innymi nowo budowanymi krążownikami miał być już zdolny do walki z pancernikami. Miał wyporność 11 092 ton, prędkość 21,8 węzła i był chroniony pancerzem burtowym 150 mm. Bronią ofensywną było 2x194 mm, 14x138 mm, 16x47 mm, 6x37 mm oraz 2 w.torp. 450 mm.
Oczywiście nie zaniedbywano budowy krążowników mających spełniać rolę rajderów, takimi jednostkami były 3 wybudowane krążowniki typu Dupleix wybudowane w 1898 roku. Miały 7 578 ton wyporności, posiadały słabsze opancerzenie od poprzedników 100 mm pancerza burtowego. Uzbrojone były w 8x164 mm, 4x100 mm, 10x47 mm, 4x37 mm, 2 w.torp.
Następne były już większe, zbudowane w latach 1898-1902 jednostki typu Montcalm miały 9 367 ton wyporności, chronione pancerzem 150 mm rozwijały 21 węzłów. Na uzbrojenie ofensywne składało się: 2x194 mm, 8x164 mm, 4x100 mm, 16x47 mm, 4x37 mm, 2 w.torp 450 mm.
Jak widać nadal w uzbrojeni okrętów jest znaczna ilość artylerii małych kalibrów, ale jest to zrozumiałe. Nieskuteczność tego typu dział ujawniła dopiero bitwa cuszimska. Następne budowane krążowniki typu Glorie prawie się nie różniły od poprzedników, zbudowane w latach 1899-1904 okręty wypierały 9 856 ton, opancerzenie 150 mm, oraz uzbrojenie 2x194 mm, 8x164 mm, 6x100 mm, 18x47 mm i 5 w.torp. 450 mm.
No i powoli docieramy do największych jednostek tego typu w flocie Francji, budowane w latach 1901-1905 3 krążowniki typu Leon Gambetta miały wyporność 12 351 ton, rozwijały prędkość 22,5 węzła i były chronione pancerzem 150 mm, względem poprzednich jednostek wzrosło uzbrojenie artylerii głównej do 4x194 mm, okręty oprócz tego miału 16x164 mm, 2x65 mm, 22x47 mm, 2 w. torp. 450 mm.
Kolejnym okrętem był Jules Michelet, jednostka wypierająca 13 105 ton rozwijała prędkość 22,5 węzła, uzbrojony w 4x194 mm, 12x164 mm, 22x47 mm i 2 w.torp. 450 mm. Okręt został zbudowany w latach 1904-1908.
Przedostatnim typem francuskiego krążownika pancernego był Ernest Renan, okręt zbudowany w latach 1904-1909, miał wyporność 13 504 ton, chronił go pancerz tak jak poprzednich 150 mm, uzbrojony był w 4x194 mm, 12x164 mm, 16x65mm, 8x47 mm, 2x37 mm, oraz w 2 w. torp. 450 mm.
Do ostatniego typu należały dwie jednostki, krążowniki typu Edgar Quinet zostały zbudowany w latach 1905-1911, te ostatnie okręty miały 13 847 ton i opancerzenie 150 mm, uzbrojone były w 14x194 mm, 20x65 mm, 2 w. torp.
Jak widać krążownik pancerny z wielkości pierwszowojennego krążownika lekkiego urósł do rozmiarów pancernika z końca XIX wieku.

Włochy

Drugim państwem, które pokładało duże nadzieje w krążownikach pancernych były Włochy, kraj, w którym skromny budżet nie pozwalał na budowę potężnej floty liniowej. Po bitwie u ujścia Jalu stratedzy włoscy uwierzyli w możliwości krążowników pancernych i przystąpiono do budowy długiej serii krążowników pancernych typu Garibaldi, ale wcześniej okręty tej klasy były podobne do jednostek francuskich.
Wybudowane w latach 1890-1894 cztery krążowniki typu Marco Polo miały wyporność 4820 ton, posiadały pancerz burtowy grubości 102 mm, niezbyt imponujący jak na krążownik pancerny, jego uzbrojenie składało się z 6 dział 152 mm, 4x120 mm, 6x57 mm, 2x37 mm oraz jeden karabin maszynowy, wszystko to uzupełniało 4 w. torp. 450 mm.
Następne dwa krążowniki typu Carlo Alberto zbudowane w latach 1892-1898 miały już dużo większą wyporność, wynosiła 7057 ton, okręt o tej samej długości co poprzednie okręty zawdzięcza to większej szerokości i opancerzeniu zwiększonemu do 152 mm, broń ofensywna składała się z 12x152 mm, 6x120 mm, 14x57 mm, 6x37 mm, 2 karabiny maszynowe, 4 w.torp. 450 mm. Jak widać w tych okrętach wzmocniono opancerzenie i artylerię wszystkich kalibrów.
Na budowę następnych okrętów tak jak wspominałem miała wpływ bitwa na dalekowschodnich wodach. Krążowniki pancerne typu Giuseppe Garibaldi były uważane za okręty, które tworząc duży zespół krążowników pancernych są w stanie zatopić pancernik. Okrętów tego typu miało być 10.
Niestety skromne możliwości finansowe uniemożliwiły zrealizowanie tych planów, 4 zostały sprzedane dla Argentyny, dwa następne dla tego kraju odkupiła Japonia, a jeden został sprzedany Hiszpanom. W składzie floty włoskiej pozostały 3 jednostki tego typu, zbudowane były w latach 1898-1905, miały wyporność 7972 ton, chronił je pancerz 152 mm, by mogły sprostać walce z pancernikami uzbrojono je w 1x254 mm, 2x203 mm, 14x152 mm, 10x76 mm, 6x47 mm, 2 karabiny maszynowe, 4 w. torp. 450 mm.
Giuseppe Garibaldi okręt który miał wraz z braćmi topić pancerniki zatonął trafiony torpedą austro-węgierskigo okrętu podwodnego U4.
Gdy budowano pancerniki typu Regina Elena dla wsparcia ich w walce z francuskimi pancernikami przystąpiono do budowy czterech silnych krążowników pancernych. Pierwsze dwa należały do typu Pisa, przy wyporności 10 500 ton posiadały pancerz 200 mm, i uzbrojenie składające się z 4 dział 254 mm, uzupełniało je 8x190 mm, 16x76 mm, 8x47 mm, 4 karabiny maszynowe 3 w. torp. 450 mm.
Drugą parą która miała wesprzeć pancerniki były krążowniki typu San Georgio, okręty te powstały w latach 1905-1911 miały wyporność 11 300 ton, pancerz miały taki sam jak poprzedni typ czyli 200 mm, artyleria składała się z 4x254 mm, 8x190 mm, 18x76 mm, 2x47 mm, 2 karabiny maszynowe oraz 3 w. torp. 450 mm.
Oba okręty dotrwały do II wojny światowej by w niej polec.
Wszystkie włoskie krążowniki nie doczekały się walki z przeciwnikiem, dla którego były budowane, wręcz przeciwnie, zostały sojusznikiem dawnego wroga w walce z Austro-Węgrami.

Niemcy

Twórcy floty niemieckiej po pierwszej fascynacji nowym typem okrętów, szybko spojrzeli trzeźwo na możliwości nowych okrętów, przeznaczając je do wsparcia floty liniowej przystąpili do budowy coraz większych i potężniejszych okrętów.
Pierwsze okręty nowego typu zostały zbudowane w latach 1890-1895 w stoczni Germaniawerft Kiel, mając wyporność 6318 ton posiadał pancerz 70 mm, i był uzbrojony w 4 działa 150 mm, w 1896 roku zwiększono ich liczbę do 12 sztuk, te działa wspierane były 6 działami 100 mm i 8 działami 88 mm, wszystko uzupełniało 5 w. torp. 350 mm.
Następne krążowniki pancerne mimo podobnej wyporności były już znacznie silniejsze, seria 5 krążowników typu Victoria Louise miała wyporność 6791 ton każdy. Okręty te ochraniane pancerzem 100 mm, uzbrojone były w 2x210 mm, 6x150 mm, 10x88 mm, 4 karabiny maszynowe oraz 3 w. torp. 450 mm.
Były to ostatnie okręty tej klasy takiej wyporności wszystkie następne osiągały znacznie większe rozmiary.
Zbudowany w latach 1895-1900 krążownik Furst Bismarck miał 11 461 ton, oczywiście przy tej wyporności był już znacznie silniej opancerzony i uzbrojone, nie dziwi to, kiedy pozna się ich przeznaczenie, a jak wspominałem było nim wsparcie ciężkich okrętów bojowych. Okręt opancerzono 200 mm stali, uzbrojono go w 4x240 mm, 10x150 mm, 10x88 mm, 4 karabiny maszynowe i 6 w. torp. 450 mm.
Kolejny okręt Prinz Heinrich zbudowany w latach 1898-1902 był minimalnie mniejszy, miał wyporność 9806 ton, mniejsza wyporność spowodowała spadek opancerzenia do 100 mm na burcie, oczywiście i broń ofensywna została ograniczona. Przy zachowaniu kalibry 240 mm ograniczono ilość tych dział do 2 sztuk, wspierało je 10x150 mm, 10x88 mm, 4 karabiny maszynowe i 4 w. torp. 450 mm.
Okręty, których budowę rozpoczęto już w XX wieku należały do typu Friedrlch Carl, budowę 2 krążowniki zbudowano w latach 1900-1904. Minimalnie większe od poprzednika posiadały silniejsze uzbrojenie, składało się na nie 4x210 mm, 10x150 mm, 12x88 mm, 4 karabiny maszynowe i 4 w. torp. 450 mm, wszystko to ochraniał pancerz 100 mm. Jeden z nich Friedrlch Carl zatonął w 1914 roku na rosyjskich minach.
Jeszcze większe były dwa krążowniki typu Roon, miały po 10 266 ton, pozostałymi parametrami nie różniły się od poprzedniego typu, tak jak tamte były chronione pancerzem 100 mm i posiadały uzbrojenie 4x210 mm, 10x150 mm, 14x88 mm i 4 w. torp. 450 mm. Różniły się prędkością, były szybsze, rozwijały 21,5 węzła.
W ten sposób dochodzimy do 2 bohaterów bitew na wodach południowoamerykańskich, mowa o krążownikach Scharnhorst i Gneisenau. Zbudowano je w latach 1904-1908, miały wyporność 12 985 ton i opancerzenie burty 150 mm, okręty powstawały w okresie, kiedy nastąpiło ujednolicenie artylerii głównej na większych okrętach i z tego powodu zaszła konieczność zmiany projektu i dostosowania ich do nowych zasad, na każdym z okrętów zainstalowano po 8x210 mm, 6x150 mm, 18x88 mm, 4 karabiny maszynowe i 4 w. torp. 450 mm, jak wiadomo obydwa zatonęły rozbite pociskami brytyjskich krążowników liniowych.
Następny również padł ofiarą pocisków brytyjskich krążowników liniowych, największy z krążowników pancernych, wypierający 17 500 ton Blucher był ochraniany pancerzem 180 mm, uzbrojenie składało się z 12x210 mm, 8x150 mm, 16x88 mm, 4 w. torp. 450 mm. Okręt zbudowano w latach 1907-1909. Okręt posiadał niespotykaną dla tej klasy prędkość 25,4 węzła. Był to ostatni z niemieckich krążowników pancernych.

Wielka Brytania

Wielka Brytania w początkowym okresie wyścigu zbrojeń wśród pancerników pancernych nie wzięła w nim udziału, admiralicja była zdania że do obrony przed francuskimi krążownikami pancernymi wystarczą jej krążowniki pancernopokładowe.
Pierwszymi krążownikami pancernymi były zbudowane w latach 1898-1904 krążowniki typu Cressy, jednostki te były rozwinięciem krążowników pancernopokładowych typu Diadem. W przeciwieństwie do nich otrzymały 152 mm pancerz burtowy.
Była to naprawdę pechowa seria okrętów, jednego dnia 22.09.1914 roku zostały w jednym ataku zatopione trzy z nich. Dokonał tego niemiecki okręt podwodny U 9. Korzystając z doświadczeń innych krajów w budowie okrętów tego typu przystąpiono od razu do budowy dużych jednostek, całkowicie pomijając jednostki do 10 000 ton wyporności.
6 okrętów typu Cressy posiadało wyporność 12 000 ton, maszynownię o mocy 21 000 KM co przekładało się na prędkość 21 węzłów. Pancerz burtowy wynosił 152 mm, pokładu 76 mm i 127 mm kazamaty, załoga liczyła 760 ludzi, na uzbrojenie tego okrętu składało się 2x234 mm, 12x152 mm, 12x76 mm, 3x47 mm, 2 w. torp. 457 mm.
Następna serią okrętów tego typu były krążowniki typu Drake, 4 okręty tej serii miały wyporność po 14 150 ton, maszynownia o mocy 30 000 KM dawała im prędkość 23 węzłów, opancerzenie burty i wież wynosiło 162 mm, kazamaty były chronione pancerzem 127 mm, a pokład 62 mm pancerza.
Załoga okrętu składała się z 900 ludzi. Uzbrojenie nie odbiegało od poprzedniego typu, wzmocnieniu uległa artyleria średnich kalibrów do 16 dział kalibru 152 mm i 14 dział 76 mm. Również i te okręty nie były zbyt szczęśliwe, połowa z nich zatonęła w walce, jeden w boju z niemieckimi krążownikami pancernymi a drugi od torped okrętu podwodnego.
Kolejnymi okrętami była dziesiątka krążowników typu Kent, okręty te były znacznie mniejsze od poprzedników, jako jedyne z brytyjskich krążowników pancernych wypierały poniżej 10 000 ton. Miały po 9 800 ton wyporności, przy słabszej maszynowni osiągały 23 węzły. Również pancerzem i uzbrojeniem ustępowały swym starszym braciom. Pancerz burtowy wynosił jedynie 102 mm, kazamata 102 mm a wieże posiadały 127 mm opancerzenie, pokład chroniło 51 mm. Na uzbrojenie składało się 16 x152 mm, 10x76 mm, 3x47 mm, wszystko to uzupełniały 2 w.torp. 457 mm. Z jednostek tego typu jeden krążownik zatonął przed I wojną światową w 1910 roku, a kolejny został zatopiony przez niemieckie krążowniki pancerne.
Ulepszoną wersją krążownika Kent był typ Devonshire, łącznie zbudowano 6 okrętów tego typu.
Jednostki wypierające po 10 850 ton, przy siłowni o mocy 21 000 ton mogły rozwinąć prędkość 22 węzłów. Wzmocniono na nich pancerz burtowy do 152 mm, również opancerzenie kazamat tyle wynosiło. Nie uległo zmianie opancerzenie wież artyleryjskich.
Wzmocniono natomiast uzbrojenie okrętu, okręty otrzymały po 4x190 mm, 6x152 mm, 2x76 mm, 18x47 mm, 2 w.torp.457 mm. Mogła by zastanawiać duża ilość dział 47 mm, taka panowała wówczas moda w uzbrojeniu obronnym okrętów, Cuszima która ujawniła nieprzydatność tych dział miała dopiero nadejść. Z tej serii zginęły dwa okręty, Hampshire zatonął na minie podczas dyplomatycznej misji do Rosji, Argyll zatonął w 1915 roku po wejściu na skały. Ciekawe były dzieje krążownika Roxburgh, uszkodzony torpedą U-39 w 1915 roku, trzy lata potem odgryzł się niemieckim okrętom podwodny taranując i topiąc U-89.
Krążowniki pancerne typu Black Prince były już znacznie większe, wypierały 13 965 ton, maszyny o mocy 23 000 KM umożliwiały rozwinięcie prędkości rzędu 23 węzłów. Burta i barbety były chronione pancerzem 152 mm, wieże 190 mm, pokład 37 mm. Okręty te zbudowane w latach 1903-1906 uzbrojone były w 6x234 mm, 10x152 mm, 22x47 mm, 3 w.torp 457 mm, załogę okrętu stanowiło 790 ludzi.
Zbudowano 2 jednostki tego typu, z czego Black Prince zginął w bitwie Jutlandzkiej.
Jeszcze większymi i silniej uzbrojonymi były krążowniki pancerne typu Warrior, w latach 1903-1907 zbudowano 4 jednostki o wyporności 14 500 ton, maszynownia o mocy 23 000 KM dawała prędkość 23 węzłów. Opancerzenie okrętu składało się z 152 mm pancerza burtowego, również barbety były chronione takim samym pancerzem. Natomiast wieże artylerii głównej ochraniał pancerz grubości 190 mm. Pokład był chroniony 37 mm stali.
Okręty uzbrojone były w 6x234 mm, 4x190 mm, 26x47 mm oraz 3 w.torp. 457 mm.
Z 4 okrętów 3 uległy zniszczeniu, Warrior w bitwie Jutlandzkiej, Natal w wybuchu własnej amunicji, Cochrane po błędzie nawigacyjnym na skałach. Jedynie ostatni Achilles ocalał i spełnił swą rolę topiąc niemieckiego rajdera Leopard.
Pozostały największe i zarazem ostatnie krążowniki pancerne zbudowane w brytyjskich stoczniach, 3 jednostki typu Minotaur. Wypierały 16 100 ton, posiadały maszynownię mocy 27 000 KM, ta moc wystarczyła na osiągnięcie 23 węzłów. Pancerz burtowy wynosił 152 mm, barbety 178 mm, wieże 203 mm a pokład 37 mm, uzbrojenie składało się z 4x234 mm, 10x190 mm, 16 76 mm, 5 w. torp. 457 mm.
W wojnie poległ jeden z okrętów tego typu, zatopiony w bitwie Jutlandzkiej Defense.

Rosja

Państwo to również przystąpiło do budowy krążowników pancernych, początkowo do tej klasy zaliczono kilka fregat pancernych, które w późniejszym okresie były klasyfikowane jako krążowniki pancerne. Chyba pierwszą konstrukcją typową dla tej klasy był Riurik okręt zbudowany w latach 1892-1895, posiadał wyporność 11 930 ton, maszynownia o mocy 13 588 KM dawała prędkość 18,80 węzła, na pancerz składało się 203-254 mm stali pancerza burtowego, 51-76 mm pokład i wieża dowodzenia 152 mm. Uzbrojony był w 4x203 mm, 16x152 mm, 6x120 mm, 10x47 mm, 12x37 mm, oraz 4 w. torp. 381 mm.
Krążownik po kilku akcjach przeciwko flocie japońskiej został zatopiony w walce 14 sierpnia 1904 roku.
Kolejną jednostką tego typu był krążownik Rossija
Stosunkowo duża jednostka wypierająca 15 670 ton, rozwijała prędkość 19,7 węzła. Podobnie jak Riurik charakteryzowała się silnym opancerzeniem, pancerz burtowy miał 203 mm, kazamaty 127 mm, stanowisko dowodzenia 305 mm, pokład 76 mm. Można się zastanowić czy tak duża jednostka nie posiadała zbyt małego kalibru artylerii głównej, wynosił on tylko 203 mm i występował w ilości 4 luf, uzupełniały go 22 działa 152 mm, następnym kalibrem było 15 dział 76 mm, wszystko to uzupełniały tory minowe tak popularne na rosyjskich krążownikach umożliwiające postawienie 200 min.
Okręt ten przetrwał I wojnę światową jak również zawieruchę rewolucji i został skreślony ze składu floty i przekazany na złom w 1922 roku.
Równie dużym okrętem był Gromoboj, wypierał 15 700 ton, maszynownia 14 500 KM pozwalała na rozwinięcie 19 węzłów. Przy podobnej wyporności okręt miał dużo słabsze opancerzenie, burta posiadała 152 mm pancerz, kazamaty 120 mm, stanowisko dowodzenia 50,8 mm. Uzbrojenie składało się z 4x203 mm, 22x152 mm, 15x75 mm, 2 karabiny maszynowe i 200 min. Okręt brał udział w działaniach na Bałtyku podczas I wojny światowej. Podczas modernizacji w 1915 roku kosztem 2 dział 152 mm wzmocniono artylerię główną do 6x203 mm. Zakończył służbę w 1922 roku.
Następnym typem krążowników pancernych Rosji był okręty typu Bajan, trzy jednostki były mniejsze jak poprzednicy, zbudowane w latach 1905-1911 wypierały 8 250 ton, dysponowały większą prędkością 21 węzłów, na pancerz składało się 175 mm pancerza burtowego, 132 mm wieże głównego kalibru, 80 mm kazamaty, stanowisko dowodzenia 203 mm i 30 mm pokładu. Uzbrojone były w 2x203 mm, 8x152 mm, 22x152 mm, 8 karabinów maszynowych i 2 w.torp. 450 mm. Na przełomie 1915-1916 wzmocniono uzbrojenie do 3x203 mm, 12x152 mm, 2x75 mm. Modernizacji dokonano tylko na dwóch jednostkach, Pałłada wcześniej została zatopiona przez niemiecki okręt podwodny U-26. Pozostałe okręty dotrwały w służbie do 1925 roku, kiedy to zostały skierowano do złomowania.
Największym krążownikiem, jaki zbudowano był rosyjski Riurik drugi krążownik pancerny noszący tą nazwę. Okręt zbudowany w latach 1905-1909 wypierał 17 880 ton, maszynownia o mocy 19 700 KM pozwalała na prędkość 21 węzłów. Pancerz burtowy miał 152 mm stali, barbety i wieże 203 mm, wieża dowodzenia 203 mm, kazamaty 76 mm, okręt posiadał dw pokłady pancerne, główny 37,5 mm a dolny 25 mm. Na silne uzbrojenie składało się 4x254 mm, 4x203 mm, 20x120 mm, 8 karabinów maszynowych, oraz 2 w.torp. 450 mm. Okręt został złomowany w latach 1924-1925.

Stany Zjednoczone

Krążowniki pancerne tego kraju jako nieliczne miały możliwość walki przed wybuchem I wojny światowej. Krążowniki Brooklyn i New York wzięły udział w zniszczeniu floty hiszpańskiej w bitwie pod Santiago w 1898 roku. Brooklyn był to w kolejności drugi z amerykańskich krążowników pancernych. Pierwszy New York wypierał 9 000 ton, maszynownia o mocy 16 000 KM pozwalała na osiągnięcie 20 węzłów. Burty okrętu chroniło 102 mm stali, wieże 140 mm, barbety 254 mm, pokład 76 mm. Okręt ten był uzbrojony w 6x203 mm, 12x102 mm, 3 w. torp. 457 mm, podczas modernizacji w latach 1905-1909 wymieniono na tym okręcie uzbrojenie teraz składało się na nie 4x203 mm, 10x127 mm, 8x76 mm. Przez wszystkie lata służby okręt nosił 3 nazwy, do roku 1911 New York, do 1917 roku Saratoga i ostatnia Rochester, pod tą nazwą dotrwał do 1941 roku kiedy to został zatopiony na Filipinach.
Następy Brooklyn wypierał już 10 100 został zbudowany w latach 1893-1896. Przy mocy maszyn 16 000 KM rozwijały 20 węzłów. Okręt miał burty chronione pancerzem grubości 76 mm, wieże były chronione 140 mm stali, barbety 203 mm stali a pokład miał 102 mm grubości. Uzbrojenie składało się z 8x203 mm, 12x127 mm, 4 w. torp. 457 mm. Krążownik służył do 1921 roku.
Po tych dwóch pojedynczych okrętach w latach 1901-1908 zbudowano serię 6 krążowników pancernych typu Pittsburgh, okręty tego typu wypierały 15 150 ton, czyli standardową wyporność tego okresu dla tej klasy okrętów. Maszynownia o mocy 23 000 KM pozwalała na rozwinięcie 22 węzłów. Opancerzenie również nie odbiegało od ówczesnych standardów, burta była chroniona 152 mm pancerza, wieże miały 165 mm stali, barbety 152 mm, oraz pokład 102 mm. W porównaniu z pierwszymi okrętami zmieniono uzbrojenie okrętów wprowadzając do artylerii głównej kaliber 152 mm i tak okręt posiadał 4x203 mm, 14x152 mm, 18x76 mm, 2 w. torp. 457 mm. Z Pittsburgha do 1912 roku noszącego nazwę Pensylwania nastąpił pierwszy w historii start samolotu z pokładu okrętu wojennego. Również pierwsza wojenna strata dla amerykańskiej marynarki wojennej w I wojnie światowej przypadła dla tego typu, od podwodnego wybuchu (mogła to być torpeda U-156 lub mina) zatonął San Diego 19.07.1918 roku.
Ostatnim typem krążowników pancernych były okręty typu Memphis mające po 15 900 ton wyporności, maszynownie o mocy 23 000 ton pozwalały na osiągnięcie 22 węzłów. Pancerz składał się z 127 mm burty, wieże 229 mm, barbety 178 mm, pokład 102 mm. Po raz pierwszy na amerykańskich krążownikach zastosowano działo 254 mm, każdy okręt maił ich 4, uzupełnieniem było 16x152 mm, 18x76 mm, 4 w. torp. 533 mm. Wszystkie okręty zmieniły swe nazwy uwalniając poprzednie dla amerykańskich pancerników. Memphis uległ zniszczeni w 1916 roku podczas tajfunu.
Również mniejsze marynarki budowały krążowniki pancerne można je znaleźć w flotach Europy jak i Ameryki Południowej. Kilka z nich wzieło również udział w działaniach bojowych.