Co to jest LATERALIZACJA?

Lateralizacja – to przewaga jednej strony podczas czynnosci ruchowych.

Lateralizacje czynnosci nazywa sie tez „asymetria funkcjonalna”.

Z asymetria mamy do czynienia w budowie anatomicznej ciala.

Schemat ciala ludzkiego wydaje sie byc symetryczny: czlowiek posiada dwoje uszu, oczu, dwie pary konczyn. Jest to jednak pozorna symetria.

Takze badania mózgu ludzkiego wykazuja, ze jedna z pólkul jest nieco wieksza. Wyrazna jest tez symetria funkcjonalna naszego ciala, glównie konczyn (jedna jest czesciej uzywana) i narzadów zmyslu (dominuje jedno z oczu, uszu).

Szczególnie wazna role odgrywa koordynacja ruchów rak, która polega na tym, ze ruchy obu rak sa odmienne, przy czym reka wiodaca (prawa) wykonuje glówna czynnosc, a reka podporzadkowana zapewnia tylko lepsze warunki pracy prawej rece. Wysoki poziom precyzji ruchów jest osiagalny, gdy jedna z konczyn dominuje, druga zas z nia wspólpracuje oraz gdy oko i reka dominuja po tej samej stronie ciala. Sprzyja to wytworzeniu sie tzw. ukladu reka – oko, który jest podstawa koordynacji wzrokowo – ruchowej, a wiec wykonywania wiekszosci czynnosci manipulacyjnych i graficznych.

Lateralizacja, czyli stronnosc, funkcjonalna dominacja jednej ze stron ciala zwiazana jest z dominowaniem jednej z pólkul mózgowych.

Wiekszosc ludzi prezentuje model lateralizacji jednorodnej prawostronnej: dominacja prawego oka (prawoocznosc), reki (praworecznosc), nogi (prawonoznosc).

Lateralizacja rozwija sie w ciagu zycia dziecka. Praworecznosc zwykle ustala sie okolo 2 – 3 roku zycia, a leworecznosc w wieku 3 – 4 lat.

Ostatecznie dominacja czynnosci ruchowych w wiekszosci przypadków ustala sie do 6 roku zycia. Proces lateralizacji zostaje zakonczony w wieku szkolnym.

Modele lateralizacji

Wynikiem badania lateralizacji, jest okreslenie modelu lateralizacji:

•  Lateralizacja jednorodna prawostronna lub lewostronna

(np. prawoocznosc, praworecznosc, prawonoznosc lub lewoocznosc, leworecznosc, lewonoznosc).

•  Lateralizacja niejednorodna – skrzyzowana

(dominujace narzady ruchu i zmyslów znajduja sie po obu stronach osi ciala, np. dziecko praworeczne, lewooczne, prawonozne).

W tych przypadkach trudnosci spowodowane sa glównie zaburzeniami wspóldzialania oka i reki (koordynacji wzrokowo - ruchowej) ujawniaja sie podczas rysowania, pisania i czytania

•  Lateralizacja nie ustalona (slaba) – brak funkcjonalnej dominacji jednej strony ciala.

Jest stanem przejsciowym (po 6 r.z. swiadczy o opóznieniu procesu lateralizacji) lub trwalym, oburecznosc utrzymuje sie do konca zycia.

U dzieci tych czesto wystepuja trudnosci w nauce. Dziecko ma trudnosci w orientacji lewej i prawej stronie wlasnego ciala, w orientacji w przestrzeni, trudnosci z odwzorowaniem figur geometrycznych, rozpoznawaniem i odwzorowywaniem liter i cyfr podobnych pod wzgledem ksztaltu, lecz inaczej ulozonych w przestrzeni (p-b-d-g).

Nieprawidlowa lateralizacja nie musi byc powodem niepokoju, dopóki nie towarzysza jej dodatkowe zaburzenia tj. zaburzenia motoryczne, zaburzenia percepcji wzrokowej, orientacji w przestrzeni i wtórne zaburzenia emocjonalne.

Dzieci leworeczne przestawiane na „sile” prezentuja zaburzenia osobowosci. Obserwuje sie u nich zaburzenia emocjonalne: placzliwosc, lekliwosc lub ataki zlosci, agresji. Zaburzenia nerwicowe objawiaja sie jakaniem, moczeniem nocnym. Ksztaltuje sie u nich poczucie mniejszej wartosci, lekowa postawa wobec otoczenie, unikanie kontaktów spolecznych oraz nadpobudliwosc psychomotoryczna. Utrwala sie tez niechec do przedszkola, szkoly i zajec dydaktycznych.

Nalezy pamietac o ogólnych zasadach postepowania z dzieckiem leworecznym.

Leworecznosc powinna byc traktowana jako jedna z wielu cech indywidualnych czlowieka.

Konieczne jest stwarzanie atmosfery akceptacji, wytworzenie motywacji do dodatkowych cwiczen, wprowadzenie podczas zajec graficznych przerw na odpoczynek i cwiczenia relaksacyjne.